Grönnegse toalwiezer
Dit is n Grönnegse toalwiezer op Wikipedie. t Is bedould om de Grönnegse toal te beschrieven en zo sprekers en nait-sprekers de Grönnegse toal zain te lôten en eventuweel heur dijent de leren. Dingen dij man hier vinden kin binnen woordenliesten, grammoatiek, oetsproak, spèllen en zegswiezen.
Onderwarpen |
[bewark] Info veurof
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
t Grönnegs is de dialektgroep dij proat wordt ien pervìnzie Grönnen en de grìnsgebieden mit Drìnt en Fraislaand. t Bestaait oet meerdere dialekten, woardeur nait overaal t zölfde Grönnegs proat wordt. Om toch alle Grunnegse dialekten heur stee te geven, worden dialektverschillen in dit woordenbouk goud vermeld. In september 2011 het t Grunneger beeldmaark Popko t initiatief nomen om t Grunneger woordenbouk ook op droad te ploatsen:
Hieronder stoan de Grönnegse dialekten van west noar oost tou. Doarachter staait roegweegs t toalgebied en doarachter tuzzen hoakjes de kode dij broekt wordt om t dialekt aan te geven.
- Pompsters, ien t Fraise dörp De Pomp (KPM)
- Westerkwartaars, aan zuudwestkaant van t Raitdaip (WEK)
- Hoogelaandsters, op Hoogelaand (HGL)
- Stadjeders, ien Stad en Hoaren (STD)
- Noordvelds, ien de kop van Drìnt (NVL)
- Oldambtsters, ien oostelk Fivelgo, noordelk Oldambt en Bennewold en der om tou (OLD)
- Veenkolonioals, ien de Veenkelonien en om en bie Winschoot (VEK)
- Westerwolds, om en bie de dörpen Troapel, Zèlng en Onstwedde (WEV)
[bewark] Oetsproak
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (oetsproak)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Ien t Grunnegs worden letters over t aalgemain net zo oetsproken as ien t Nederlaands. Dochs binnen der wel n aantel letters dij aans oetsproken worden. Zinnen worden voak wel hail aans oetsproken, deurdat Grunnegers voak hail vlot proaten. Der wordt voak zègd dat t Grunnegs zo schreven wordt as dat t oetsproken wordt, môr as man perzies schrieven gaait as dat man proat, den krigst veurbeelden as dit:
Veurbeeld 1
- Schriefwieze: "Dat het hai aiglieks nait doan," zegt zien bruier
- Oetsproak: Daddedde ailieks naaidoan, sètsien bröjr
Veurbeeld 2
- Schriefwieze: Woarom schriefst doe heur nait woar of t is?"
- Oetsproak: Woarem ssriefstoeweur naait woaroftis?
Veurbeeld 3
- Schriefwieze: Dij kerel staait doar nou al doagen laank te wachten
- Oetsproak: Dij kirrol staaitoar nouwaal doakhnglaank twach n
Veurbeeld 4
- Schriefwieze: Maggen joe doar nait in?
- Oetsproak: Makhngjoe doarnaaidin?
De ö is de i in de Nederlaandse oetsproak van "shirt". De kombinoatsie kh is de Duutse g. De kombinoatsie oa is de oo ien "oor". Zai t heufdartikel veur meer informoatsie.
[bewark] Spèllen
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (spèllen)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Veur t Grunnegs bestaait gain vaaste spèllen en t is nait standerdiseerd. Der is wel n veurkeursspèllen dij ien elk dialekt as standerd zain wordt, môr nait aaltieds broekt wordt, omreden der nait veul weet van is. Zai t heufdartikel veur meer informoatsie over de spèllen van t Grunnegs.
[bewark] Grammoatiek
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (grammoatiek)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
De grammoatiek van t Grunnegs verschilt ien veul zoaken van dij van t Nederlaands. t Is zowel verwaant aan dijent van t Frais en Leegsaksisch, wat perzies dudelk môkt wat t Grunnegs is, Friso-Saksisch.
[bewark] Biezundere woorden
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (biezundere woorden)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Ien t Grunnegs bestoan der n aantel woorden woarvan t gebroek of de betaikenis ôfwiekt van de Nederlaandse. Dizze woorden worden ien t heufdartikel beschreven.
[bewark] Woorden noar kategorie
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (kategorie)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Man kin noast t zuiken op letters, ook zuiken op kategorie. Hier stoan aalmoal woorden biemekoar dij wat mit n bepoald onderwaarp te doun hebben.
[bewark] Algemaine woorden
Ien dizze seksie kin man zuiken op letter:
A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z
| Grunnegs | Nederlaands |
| Kavort | envelop |
| Keroazie | moed (EN: courage) |
| Kippen | kantelen |
| Klaaien/graimen | morsen |
| Klontje | kandijbrok |
| Kloed(e) | klont/dik persoon (negatief) |
| Knipnoagels | hete kolen |
| Knuppen | knopen |
| Koare | kruiwagen |
| Konstelloatsie | sterrenbeeld |
| Kopstubber | ragebol |
| Kou/boekou | koe |
| Krep | onkruid |
| Kroagbonk | sleutelbeen |
| Krödde | onkruid |
| Kruudoorns | kruisbessen |
| Kullen | mislukken |
| Kwedeln, reuteln, proatjen | kletsen |
| Leeg | laag |
| Lief | lichaam |
| Liek | gelijk, zoals, recht, evenwijdig |
| Liepen | huilen (zn) |
| Liggoam | lichaam |
| Loek | Lübeck |
| Loeren | kijken (negatief) |
| Loophek | babybox |
| Loos | slim (negatief) |
| Loug/dörp | dorp |
| Meer | merrie |
| Mieren | zeuren |
| Miezer, miegel | motregen |
| Min | slecht |
| Minne | moe |
| Mis | mis/mesthoop |
| Mishottjen | mislukken |
| Mizze | miskraam |
| Moaden | paren |
| Moor | moeras |
| Mous | boerenkool |
| Mug | vlieg |
| Neevie | mug |
| Nikken | begroeten |
| Noaber/nijber/naiber | buurman/naaste |
| Noaberschop/noaberskop | buurt |
| Noaberske (zn) | buurvrouw |
| Noaberske (bw) | naburige |
| Nust/bèr(re) | bed |
| Oate | vader (verouderd) |
| Omstebeurten | om de beurt |
| Oetzied/uutzied | opzij |
| Opoe | oma |
| Oust | knoest |
| Over | via (ik gaai over Veendam noar Stad tou) |
| Paart | deel |
| Pafken | roken |
| Peerd | paard |
| Peperwörrel | Mierikswortel |
| Peut(e)/pudde/put(te) | put |
| Pikken | kleven |
| Pitten/sloapen/pomen | slapen |
| Plaze | verwaand persoon |
| Plof/ploffiets(e)/plovvert | brommer |
| Poezen | hard blazen |
| Pool | muts, pet |
| Puut/pude/pute | (plastic) zak |
| Raaimen | rijmen |
| Raimen/riemen/klaaien | morsen |
| Raaive | gereedschap |
| Reren/schraaien/blèren | huilen (ww) |
| Riepe | stoep |
| Rieten | trekken |
| Rijer | kantonrechter |
| Saus | saus, latex verf |
| Sauzen | verven (latex) |
| Schienvat | zaklantaarn |
| Schoet | schort |
| Schuddeldouk | vaatdoek |
| Schosstain/schösstain | schoorsteen |
| Schotjen | slenteren |
| Schovvel | onkruidspade |
| Sikkom/sikkem | bijna/ongeveer, zomaar/toch nog even |
| Slaif | soeplepel (niet pollepel) |
| Slicht/schel | scheef |
| Slim | erg |
| Slik | snoep |
| Sloek | keel |
| Smok | zoen |
| Snappen | begrijpen, happen, zwiepen (bv. van een flexibele stok) |
| Snoarske | schoonzus |
| Snits | winst |
| Snoetjeknovveln | zoenen/vrijen |
| Snok | de hik |
| Soezen | zeuren |
| Spaigelploat(e) | cd |
| Stain | steen/pit (van een vrucht) |
| Steekruif | koolraap |
| Stoer | moeilijk |
| Stranpel | boomstronk |
| Strupen | omhoog doen (bv. rolgardienen of maauwen), strikken |
| Taauwkevlais | rollade |
| Vernaggeln/diggeln | vernielen |
| Veurtieds | van tevoren |
| Visker | visser (hobbie) |
| Viskerman | visser (beroeps) |
| Vlod, vloud | vloed |
| Vlod | vlooi |
| Vlodde | kwakje |
| Vlödde, room | room |
| Voaie | lief klein kereltje (OLD), vader (WEK) |
| Volle/ vaile | dwijl |
| Vot | weg |
| Waalske bonen | tuinboon |
| Wakken, haauwen, pruigeln | slaan |
| Weerglas | barrometer |
| Wicht | meisje |
| Wied | ver |
| Wizze (bw) | zeker |
| Wizze (zn) | zwangerschap |
| Zedel | folder |
| Zeup | borrel |
| Zoepen (ww) | drinken |
| Zoepen (zn) | karnemelk |
| Zoepenbrij | karnemelkse pap |
| Zok heugen | zich herinneren |
| Zuneg | zuinig; nauwelijks |
[bewark] Waarkwoorden
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (waarkwoorden)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Ien t Grunnegs worden waarkwoorden nait aaltieds zo vervougd as ien t Nederlaands. Doarom worden vervougens van waarkwoorden hier geven.
[bewark] Geogroafie
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (geogroafisch)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Onder dit kopke kin man lezen hou bepoalde ploatsnoamen, landen en gebieden ien t Grunnegs nuimd worden. Dizzent worden aanders nait aaltieds broekt en worden den gewoon vervongen deur de aaigense benoamen van dat gebied of de Nederlaandse noam.
[bewark] Zegswiezen
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (zegswiezen)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Ien t Grunnegs bestoan n hail ìnde zegswiezen dij ôfwieken van t Nederlaands. Ook n hail ìnde wieken ôf van t Leegsaksisch, woardeur de maiste zegswiezen typisch Grunnegs binnen. Ien t Grunnegs Nederlaands worden dizze zegswiezen sums letterlieks vertoald, woardeur der wel ais misverstanden ontstoan.
[bewark] Westerwôlds
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (Westerwoolds)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
t Westerwôlds nemt n biezunder stee binnen t Grönnegs toalgebied ien. Doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed.
[bewark] Westerkertaaiers
-
Der bestaait ook n ziede "Grunnegs (Westerkertiers)" mit meer informoatsie op dit onderwaarp
Ook t Westerkertaaiers nemt n biezunder stee binnen t Grönnegs toalgebied ien. Doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed.
| Grönnegse toalwiezer |  |
|---|---|
|
Oetsproak · Spèllen · Grammoatiek · Biezundere woorden · Woorden noar kategorie · Waarkwoorden · Geogroafische noamen · Zegswiezen A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z |
| De taalwiezers en t woordenbook |  |
||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
