Dartmoor

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Qsicon Under Construction.png
Wark in uutvoering
An dit artikel wörden de koemende tied drok ewörken. A'j t artikel verbeteren kunnen, do dat dan gerust!
Oetzich öp Sharpitor vanof n River Meavy.

Dartmoor is n langeheaielaandgebeed in t zuudn van Devon in Englaand. t Besleet 954km² en wör beskearmd deur zinn stoatus as Nasjonoal Park.

t Graniete heuglaand doateart oet n Karboontied. t Laandskop hef völle heuweln en bärge woaröp of-dekte graniete heuweletöppe veendn könt wörn, dee tors hett. Hierin löf t grötste deil van n habitat van Dartmoor. t Heugste peunt is High Hillways det 621m boawn N.A.P. leg. t Geheale gebeed is völle met antikwiteaitn arkeologie.

Dartmoor wör verzörgd deur de Dartmoor National Park Authority, woarvan de 22 leadn keuzn wört van Devon County Council, ploatslike distriktröade en van de regearige.

Deiln van Dartmoor bint broekt as militère skietböane veur mear as 200 joar. Bezeukers könt oawer t oawergrötste gebeed van Dartmoor vriej roondloopn (met oetzöndrige van de skietböane woar det wat meender geet) en is nen populèrn plak veur toeristn öm henne te goan. De organisoasie dee wärk an toerisme in Dartmoor is n Dartmoor Partnership.

Geogroafie[bewark | bronkode bewarken]

Geologie[bewark | bronkode bewarken]

In Dartmoor leg met ne öppervlokte van önnevear 625 km² t grötste granietlaandgebeed van t Vereanigd Könnigriek. t Grötste deil leg doch önner n groond. t Graniet (öf öm duudliker te wean adamelliet) is önnevear 309 miljoon joar leadn hier n boodem in-dreawn in n vörm van deeptegesteante. t Graniet van non lea woarskienlik nich verre önner t earste öppervlok van t deeptegesteante. Net as biej oar deeptegesteante veend men biej t Dartmoor-deeptegesteante vreamde verskienseln in t zwoartekrachveald.

Tors[bewark | bronkode bewarken]

Dartmoor steet bekant veur zinne tors - heuweltöppe met groondgesteante, dee in granietlaand as dit mangs nen reundn vörm annemt. Mear as 160 heuweln in Dartmoor hef t weurd "tor" in öarn noam, moar ok n gröt deil hef det nich. t Lik d'r öp de't weurd ginne reloasie hef met öf d'r ok ech nen tor öp t heuwelkn steet. De tors bint t mirrepeunt van n joarliks evenemeant det Ten Tors Challenge hett, woarbiej roond de 2400 menskn tuskn 14 en 19 joar old ofstände van 56, 72 öf 88 km leupt tuskn tiene tors via völle verskilnde wegn.

De heugste peunte in Dartmoor an n neurdkaant bint: High Hillways met ne heugte van 621 m boawn N.A.P. en Yes Tor met ne heugte van 619 m boawn N.A.P. De heugste peunte in t zuudn bint Ryder's Hill met ne heugte van 515 m boawn N.A.P., Snowdon met ne heugte van 495 m boawn N.A.P. en nen noamleuzn heuwel met ne heugte van 493 m boawn N.A.P. De meast bekante tor is woarskienlik Haytor.

Streume[bewark | bronkode bewarken]

De heuge greunde van Dartmoor vörmt t kwelngebeed van de measte streume in Devon. Disse hebt nich alleannig t laandskop veroard moar bint ok aajt ne tradisjoneale krachbronne wes veur industriën as tinmienn en steangreuwn.

t Gebeed krig zinn noam van n River Dart, den met n East Dart River en West Dart River begön en dan eann stroom wör biej Dartmeet. t Geet oe't gebeed vort biej Buckfastleigh, strömt dan deur Totnes woar t lösgeet in nen ría, woarnoa t n zea ingeet biej Dartmouth.

Venn[bewark | bronkode bewarken]

Aune Mire.

D'r völle gloepns mear reagn in Dartmoort as in t ömreengnde loaglaand. Deurde't grötste deil van t laand bedäkt is met vette löage ven wör n reagn mangs vlöks absorbeard, moar langzoam distribueard, woardeur t zeldzoam is de't gebeed dreugesteet. In gebeede woar t woater biej mekoar könt gevoarlike moorässe öf driefzaandstökke öntstoan. Sömmign van disse wört oawergreujd met lichgreun mos en stoat biej de lokoale leu bekant as feather beds (Tweants: veaderbern) öf quakers (Tweants: sködders) ömdet zee önner oewe fötter sköddert. Disse stökke öntstoan deur n greuj van sphagnum-mösse oawer t woater det in de granietrötse biej mekoar strömt.

De vegetoasie van de venn häng of van t type en de lokoasie. Dekven hef völle pluumgrässe, zegge, beanbreak en tormentil doar woar t mear as 2,000 mm per joar reagnt. Sphagnum-mösse kömt veur öp de nättere stökke. De dalvenn hebt oawergruej van rusn en sphagnum met heaie en zönnedaaw.

Klimoat[bewark | bronkode bewarken]

Samn met n rest van Zuudwest-Englaand hef n möatigd klimoat det oawer t algemean nätter en milder is as öp oare pläkke in t laand met dezölfde heugte. Biej Princetown det kats in t mirre van Dartmoor leg öp ne heugte van 453 m bint jannewoari en febrewoari de köldste moondn met mirrede temperoatuurn roond de 1 °C. Juli en august bint de wärmste moondn met mirrede temperoatuurn van 18 °C. A'j t vergelik met Teignmouth, det an de köste 32 km van Dartmoor vort leg, dan bint de mirrede temperoatuurn in Dartmoor 3.0 °C en 2.6 °C kölder, en öp Dartmoor is kömt vröst meenstns vief kear voaker veur. Öp de heugste stökke in t neurdn van Dartmoor is t greujsezoon alleanig 175 däge lang, tarwiel in oare deile van de zuudköste van Englaand t söms wa 300 däge wean kän.

Reagn wör oft in verbaand bracht met Atlantieske depressies öf met verdaampige. A't zommer is dan verdaampt d'r mangs grötte hoovealheadn woater oet Dartmoor woarvan dan reagnwölke kömt. t Is dus ok nörmoal öm reagnbuujn en dönnerstörme te kriegn tiejdns dit stök van t joar. De nätste moondn bint november en desember en öp de heugste stökke leg t mirrede totoal van reagn boawn de 2000 mm. Dit is mangs wenig a'j vergelik met de 800 mm in t loager-leg laand roond t estuoarium van n River Exe, det in de reagnskoaduwe van Dartmoor leg. Sneej kömp oft veur, moar ömde't zoo heuge leg is n kaans öp sneej hier grötter as in de gebeedn d'römhenne.

Skiednisse[bewark | bronkode bewarken]

Prehistorie[bewark | bronkode bewarken]

t Grötste deil van t prehistories aachterbliefsel öp Dartmoor geet trög noar t Neoliet en de vreuge Bronstied. In Dartmoor is de grötste hoovölleheaid Bronstiedaachterbliefsels woardeur t denkboar is det in dissen tied grötte volkstämme noar Dartmoor trekn. De grötte Bronstiedvealnd dee deur zo-nöamnde reaves in stökke sneajn wör, besleet n öppervlak van 10,000 ha van de loagere deile.

t Klimoat van toon was wärmer dan de't vandoag is en t grötste deil van wat noe langeheielaand is was vreuger bos. De prehistoriese zetlöar vängn an t bos vort te doon en moakn de earste boernsamnleawign. De meast broekte methode was verbraandige woardeur n gröt weilaandslaandskop öntstönd. Stökke dee nich met greunte en groan bebaawd wörn könn wörn broekt veur vea. Deur de joarhönnerdn henne vergrötn dit de grötte van de langeheaie en warkn t met an n verzurige van n eard en de samnvoogige van venn en moorässe.

Noa n poar doeznd joar begönn t milde klimoat meender te wörn en gung t volk vort woardeur t gebeed önbeweund aachterblefn en oarig önversteurd blefn töt noe-an-n-dag. n Heugn zuurgroad in n eard hef d'r veur zorgn det d'r ginne mensklike aachterbliefseln mear bint, moar deur t graniet bint de gebaawn en monumentn good bestoan bleawn.

Menhirn[bewark | bronkode bewarken]

Beardown Man, Dartmoor.

Talleuze prehistoriese menhirn (lokoal ok wa standing stones öf longstones nöamd), steansirkeln, kistvaenn, steannheupe en steanliendn öp de langeheaie. De grötste bint:

Hutnsirkeln en kistvaenn[bewark | bronkode bewarken]

D'r bint önnevear 5.000 hutsirkeln dee d'r nöch steads stoat, zölfs noadet zee deur reuvers deur de jöare henne oet mekoar-hoald bint öm de tradisjoneale dreugsteanwälle te moakn. Disse bint de aachterbliefseln van Bronstied-huuze. De kleainste bint önnevear 1.8 m in diameater en de grötste könt wa 5 kearn grötter wean.

Sömmige hebt L-vörmige verandaas öm t hoes teagn weend en reagn te beskermn, woarvan n antal goode veurbealdn vöndn wörn könt biej Grimspound. Zee denkt det zee vreuger n keagelvörmig dak harn dee steund wörn deur bälke en met turf öf stroo bedäkt warn.

D'r bint ok hönnerdn kistvaenn - Neolitiese steann huneberre-aachtige grafkellern.