Brummel

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Brummels
Brummelstruke mit riepe brummels

Brummel is de naam van t plaantegeslacht mit de wetenschappelike en Latiense naam Rubus. Oek de vruchten van n antal belangrieke soorten uut dit geslacht heten zo. De 'kultuurbrummel' is ontstaon uut kruzingen van verschillende brummelsoorten, waordeur der gien soortnaam an egeven kan wörden. De rassen van de kultuurbrummel wörden daorumme meestentieds bie t geslacht Rubus en de seksie Moriferi onderebröcht.

Soorten[bewark | bronkode bewarken]

Tot de brummel (Rubus) beheuren meer as 600 soorten. Sommige brummelsoorten bin ekruusd mit de framboze. Hieruut bin de loganbeze en de taybeze ontstaon.

Veur de teelt van brummels wörden allinnig nog stekelloze rassen gebruukt. Disse rassen bin ontstaon uut krusingen tussen verschillende Rubus-soorten en wörden allinnig onder de geslachtsnaam Rubus vermeld. n Bekende doornloze kultivar die veule an-eplaant wörden is de 'Thornless Evergreen'.

De gewone brummel (Rubus fruticosus) is in heel Europa n inheemse plaante die mit name langes bosraanden veurkömp. De plaante is n heester die 2 tot 6 meter hoge kan wörden. Elk jaor wörden der niejwe stengels evormd. Allinnig an de tweejaorige stengels zitten vruchten, daorna starven ze aof.

De belangriekste soorten in Nederlaand bin:

In Europa he'j veerder oek nog:

Bleui[bewark | bronkode bewarken]

De brummel steet vanaof eind mei tot september in bleui en wörden besteuven deur insekten, veurnamelik deur biejen en hommels. Vanaof augustus zitten der zo'n bietjen vruchten an.

Ekologiese weerde[bewark | bronkode bewarken]

De brummel is deur zien stekels aordig goed bescharmp tegen grote grezers die de vruchten op willen eten. As e anslöt, nimp e steeds meer ruumte in. Dit biejt dan oek weer de gelegenheid an bomen zo as de eek um groter te wörden.

Ruut[bewark | bronkode bewarken]

Brummels he'j tegenswoordig overal ter wereld wel. Veural in Zuud-Afrika wörden disse exoot ezien as n ruutsoort. Oek in Nederlaand wörden t soms veur n ruutsoort an-ezien; as e de ruumte krig geet t al gauw dronge op mekaar staon. Dit verschiensel wörden oek wel "verbrummeling" eneumd.

Inhoudstoffen[bewark | bronkode bewarken]

Zo as alle vruchten hebben oek brummels n lege pH-weerde, die kan verschillen van 2,8 tot 3,8. In n liter brummelsap zit 8-15 gram zuur (gemiddeld 11,5 gram), waorvan appelzuur t heufdbestaanddeel is. In n brummel zit 9-16 % suker, t besteet uut glukose en fruktose in ongeveer n gelieke hoeveulheid en n pietjen saccharose en maltose. De Brix-weerde is 9-14o. Veerder zit der in brummels veural vitamine C. t Besteet veur ongeveer 1% uut eiwitten, 6% uut koolhydraoten en 1% uut vet. De energie-inhoud van 100 gram brummels is um en naobie de 155 kJ.

Nedersaksies[bewark | bronkode bewarken]

Plaotjes[bewark | bronkode bewarken]

Uutgaonde verwiezingen[bewark | bronkode bewarken]

Wikimedia Commons Commons: Brummel - plaetjes, filmkes en/of geluudsbestaanden.
Nuvola apps ksig.png Dit artikel is eschreven in t West-Veluwse dialekt van Nunspeet, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.