Baskies

Oet Wikipedie, de vraaie enzyklopedie
Gao naor: navigasie, zeuk
Baskies
Persentazies met Baskiessprekkers in t Baskenlaand
Persentazies met Baskiessprekkers in t Baskenlaand
Laand Spanje en Fraankriek
Antal sprekkers 665.800
Dialekte viewe:
Taalklassifikatie Sproakeilaand
Skrift Latiens

Baskies (zelf zegnt de sprekkers Euskara, wat ze oetsprekt as [eus̺ˈkaɾa]) is de sproake van t Baskenvolk. t Wörd esprökn in t Baskenlaand, ne strekke wat lig in noordoost Spanje en zuudwest Fraankriek. t Wörd duur 25,7% van alle Basken esprökn in alle deeln van de strekke (665.800 van de 2.589.600).[1] 614.000 wont dr in Spanje, en de veardere 51.800 wont in Fraankriek.

In weetnskoppelike verhaandelingn oawer de verdeling van Baskies in Spanje en Fraankriek wörd normaalgesprökn Dree oolde proveensies in Fraankriek en veer in Spanje reknd. Modersprekkers wont in n duurgoand gebeed, woereunter deeln van de Spaanse Zelfsteurnde Gemeenskopn van t Baskenlaand en Navarre en in t westelike deel van t Fraanske département van de Atlantiese Pyreneejn. De Baskiese Zelfsteurnde Gemeenskop is ne administratieve eenheid binn t dubbelnasjonale etnografiese Baskenlaand, met doar bie in de Spaanse proveensies van Biskaje, Gipuzkoa en Álava, dee't bestoat as ofzeunderlike politiek-administratieve verdelingn.

Disse proveensies en völle deeln van Navarre zeent drokbevolkt met etniese Basken, mer de Euskarasproake was, zeker tot an joarn 90 van t 20ste joarhoonderd, zowat verdweenn oet t grötste deel van Álava, westerlike deeln van Biskaje en t middeln en zudelike deel van Navarre. In zuudwest Fraankriek warn de oolde Baskenproveensies Labourd, Leeg Navarre, en Soule. Ze wördn met n antal strekn mear saamn evoognd töt één département in 1790 met n naam Basses-Pyrénées, nen naam den't nog töt 1970 gebroekt wör.

In de joarn '60 van t 20ste joarhoonderd wör dr n Standaard Baskies (Euskara Batua) oontwikkeld duur de Akademie vuur de Baskiese Sproake. De sproake wör ontwikkeld vuur gebroek in t oonderwies, literatuur en de media. Hierin wörd t rechtevoort ook heuwdzakelik gebroekt. t Gebroek van de sproake in t oonderwies is per skole verskilnd, en haank of van t oonderwiesmodel wat ze gebroekt. Op de meeste Baskiesspreknde skooln in t Baskenlaand wörd Model D evolget, woerbie't alle väkke in t Baskies egeewn wordt, behalve "Spaanse Sproake en Literatuur" (det natuurlik in t Spaans egeewn wörd). In Fraankriek zitt de Baskiese skole Seaska en de tweesproakige skole Ikasbi, dee't völle Baskies lesmateriaal anbeedt, mer dee't vechtet teegn geeldprobleemn en administratieve meuilikheedn.

Nöast disse standaardiseerde versie zeent dr nog vief heuwddialektn in t Baskies: Biskajaans, Gipuzkoaans en Hoog Navarrees in Spanje en Navarrees-Lapurdiaans en Zuberoaans in Fraankriek. Skoonwal at ze öarn naam te daankn hebt an oolde proveensies, loopt de dialektgreanzn nit geliek met de proveensiegreanzn.

Verwiezing[bewark | bronkode bewarken]

  1. IV. Inkesta Soziolinguistikoa Gobierno Vasco, Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2008, ISBN 978-84-457-2775-1